Jaargang 28 • Nr 3 • 28 februari 2022 |
Op een bepaalde manier zijn financiële markten keihard. Er breekt een oorlog uit, waarbij een van ’s werelds grootmachten een kleinere, kwetsbare buur met bruut geweld binnenvalt. Uiteraard leidt dat tot een initiële schrikreactie. Maar de afweging is niet of daarmee onschuldige burgers worden vermoord op gezag van de zoveelste megalomane idioot. Financiële markten kijken vooral naar zichzelf. Waar wordt er risico gelopen? En als blijkt dat Oekraïne in feite van weinig invloed is op de wereldeconomie, dan halen financiële markten hun schouders op en gaan weer over tot de orde van de dag.
Dat is een beetje wat wij afgelopen week weer eens hebben kunnen zien en wat zich dus ook in de grafieken aftekent die wij u in deze editie van de Technische Belegger tonen. Toen duidelijk werd, dat Poetin het niet kon laten om zijn frustraties de vrije loop te laten en besloot om dan maar met geweld Oekraïne naar zich toe te trekken, openden aandelenkoersen flink lager, stegen grondstofprijzen tot recordhoogtes, brak goud door een belangrijke weerstand heen, steeg de $-koers opnieuw en daalde de rente wereldwijd.
Maar vrijdag, toen bleek dat het Westen inderdaad niet van zins was om fysiek Oekraïne te hulp te schieten en zelfs niet bereid bleek om de eigen broekriem aan te trekken door de gasimport uit Rusland te stoppen en het Swift-systeem te gebruiken om de Russen ook financieel te isoleren, toen draaiden al deze deelmarkten op hun schreden en werden veel van de uitbraken weer ongedaan gemaakt. En daarmee is de oorlog in Oekraïne, wat de financiële markten betreft, even weer tot een lokaal probleem gereduceerd en komt de economische orde van de dag weer op de voorgrond.
Maar die is natuurlijk niet perse rooskleuriger geworden door deze nieuwe oorlog in Europa. Overal zijn tekenen te zien dat de wereldeconomische activiteit een vertraging doormaakt. Tekorten in veel industriële ketens zullen niet snel afnemen nu de oorlog het internationale transport sterk in de weg zal gaan zitten. Grondstofprijzen zullen langer relatief hoog blijven. En daarmee neemt de druk op de inflatie alleen maar verder toe. Hier is wel een spagaat te ontwaren.
In de VS neemt de inflatie toe en zal dus ook de rente weer verder kunnen oplopen. Maar in Europa is de Russische dreiging een reden om renteverhogingen door de ECB uit te stellen. Het is zomaar mogelijk, dat er in Europa van de aanvankelijk verwachte rentestijgingen niets meer terecht gaat komen dit jaar. Bovendien zijn markten wel erg snel met de conclusie, dat de Russische inval in Oekraïne geen repercussies zal hebben op de wereldwijde economische groei. En daarmee komen wij tot de constatering, dat het herstel van afgelopen vrijdag, misschien de eerste zonnige dag sinds enige tijd is, maar dat daarmee de zomer op de beurs nog niet is ingeluid.
De S&P 500 Index op dag-basis (fig. 1)
Het herstel, donderdagavond en vrijdag in de VS was indrukwekkend en is mogelijk zelfs nog niet voorbij. In de dag-grafiek in figuur 1, waarin u de S&P 500 Index ziet, werd even de belangrijke steunlijn op 4.265 gebroken, maar dat even duurde maar een paar uur. Het gevolg is niet alleen dat de steunlijn het per saldo gehouden heeft, ook is in de indicatoren onder in de figuur nu sprake van positieve divergentie. Waar de index nog wel een nieuwe Low neerzette deden de indicatoren dat niet.
Alleen het doorgaans iets trager reagerende MACD daalt nog en dus kan daarvan nog niet gezegd worden dat die positief divergeert. Maar de andere twee indicatoren, die sneller reageren, doen dat duidelijk wel. En dat is een aanwijzing, dat de wereldwijde reactie, die in december 2021 is begonnen, ten einde loopt. Daartoe moet nog wel even de dalende weerstandslijn boven in de figuur gebroken worden. Die ligt momenteel op een niveau van 4.475. We zijn er dus nog niet, bovendien moet, om echt een hervatting van de lange termijn opgaande trend te mogen verwachten, ook de weekgrafiek draaien. En op weekbasis zien de grafieken er veel minder positief uit. Maar voor paniek is pas plaats, als de koers van de S&P 500 Index opnieuw onder de rode lijn op 4.265 zakt.
De Russell 2000 Index, weekbasis (fig. 2)
Dat het langere termijn beeld er minder florissant bij ligt is in figuur 2 goed te zien. Ook de Russell 2000 Index is hersteld aan het einde van de week. En hier is de candle die is neergezet een positieve. Maar het herstel heeft slechts plaatsgevonden onder het toppatroon dat in de figuur te zien is. De koers is zelfs nog niet in de buurt van de onderste min of meer horizontale lijn gekomen, die rond 2.100 ligt. Bovendien zijn hier het MA10 en het MA40 al begin dit jaar neerwaarts gekruist en dalen beiden. Deze kruising heet een “Dead man’s cross” en definieert een dalende trend.
Op zijn best is hier nu sprake van een voortzetting van de reactie onder het toppatroon. En dit betekent, dat beurzen best nog wat verder kunnen oplopen, in dit geval tot aan de grens van 2.100, maar dat de kans dat de beurs daarna opnieuw onderuitgaat levensgroot is. Bovendien is in de weekgrafieken nergens sprake van positieve divergentie. En dat is wel gebruikelijk bij belangrijke bodempatronen. Het is dus veel te vroeg om nu alweer de groene vlag te hijsen.
De AEX Index op weekbasis (fig. 3)
Hetzelfde beeld is te zien in de AEX Index. In de weekgrafiek in figuur 3 ziet u dat de koers per saldo boven de belangrijke steunzone van 718 – 722 is blijven hangen. Alleen donderdagochtend, toen duidelijk werd, dat de Russen heel Oekraïne onder controle willen krijgen en niet alleen het stukje dat de Krim met de rest van Rusland verbindt, dook de AEX Index onder deze steun, maar dezelfde dag al werd de weg omhoog weer ingezet.
Maar ook hier is in de indicatoren geen sprake van positieve divergentie. En ook hier is voorlopig het herstel slechts aan te merken als een pullback onder het toppatroon dat in Nederland als sinds het najaar van 2021 in ontwikkeling is. De grenzen die voor de AEX Index nu van belang zijn, zijn 771 aan de bovenkant en 718 –722 aan de onderkant. Daartussen is sprake van een rustfase, waarin de beurs de tijd neemt om te zien wat de feitelijke consequenties zijn van de acties van Rusland.
De AEX Index op dagbasis (fig. 4)
Dat wordt nog duidelijker in de dag-grafiek van de AEX Index. Daar hebben wij het toppatroon . gemarkeerd met letters, LS voor Linker Schouder, HFD voor Hoofd en RS voor Rechter Schouder. Het geheel wordt aan de onderkant door een groene lijn begrensd, is elke beweging omhoog niet veel meer dan een pullback naar het punt van uitbraak. En het koersdoel, dat op basis van dit kopschouderpatroon berekend kan worden ligt rond 670. Daar zijn we dichtbij gekomen, maar dat punt is nog niet bereikt. Daarmee is echter niet gezegd, dat de AEX Index nu snel weer omlaag zal gaan.
Want indicatoren onder in de figuur zijn gedraaid en wijzen, net als bij de dag-grafiek van de S&P 500 Index in figuur 1, op een fase van herstel in de komende dagen. Overigens is het wel degelijk denkbaar, dat de markt weer snel de neerwaartse trend gaat oppakken. Want het herstel van afgelopen vrijdag heeft vooralsnog alleen de Gap gesloten, die de dag ervoor was ontstaan met de fors lagere opening en het toen slechts magere herstel. Zelfs de korte termijn dag-trend is nog niet gebroken, die weerstand ligt nu rond 740.
De rente in $ en € op weekbasis (fig. 5)
Voor de derde week op rij bewoog de rente flink op en neer, maar kwam hij per saldo niet veel van zijn plaats. En dat is niet onlogisch. In de eerste paniekgolf werden aandelen verkocht en obligaties aangekocht. Het gevolg is een aanvankelijke daling van de rente.
Maar vervolgens draaiden donderdagavond in de VS de aandelenmarkten alweer omhoog met een stijgende rente tot gevolg. En daarmee was de obligatiemarkt wederom terug bij af. Het grote dilemma voor de obligatiemarkten is de afweging tussen wat de situatie in Oekraïne betekent voor enerzijds inflatie en anderzijds de politiek van met name de Westerse Centrale Banken. Vanuit de ECB zijn al geluiden te horen geweest, die wijzen op uitstel van renteverhogingen. Wat men tot elke prijs zal willen voorkomen, is dat de huidige crisis in Oekraïne leidt tot liquiditeitsproblemen bij Westerse overheden.
In zo’n fase is het verhogen van de rente onverstandig. Maar ondertussen leidt deze crisis ook tot verdergaande krapte op veel deelmarkten met stijgende prijzen tot gevolg. En stijgende prijzen leiden op hun beurt weer tot daling van het budget van consumenten. Als u en wij meer geld aan onze energierekening kwijt zijn, dan blijft er minder over voor andere boodschappen.
En dit kan zomaar tot stagnerende bestedingen bij consumenten leiden en daarmee weer tot een recessie. En dan krijgen Centrale Banken een tweede argument om de rente niet te verhogen. De kansen, dat de rente dus alsnog gaat dalen met een stijgende koers van de Bund future boven in figuur 5 tot gevolg is daarmee nog steeds relatief groot.
De US$ en de € (fig. 6)
Opvallend in figuur 6, waarin u de koers van de $ ziet uitgedrukt in €, is dat de $ aanvankelijk weliswaar
steeg, maar dat daarbij per saldo geen enkele significante doorbraak te zien is geweest. De koers slaagde er niet eens in om de oplopende rode weerstandslijn, die nu rond 0,90 ligt, te doorbreken. Men zou verwachten, dat bij dit soort geopolitieke onrust iedereen in de $ vlucht, zeker als men ziet wat voor consequenties de Russische inval voor West-Europa kan hebben. Maar meer dan een paar cent bewoog de $ per saldo niet. En dat heeft natuurlijk alles te maken met het feit, dat onderliggend de inflatie in de VS structureel hoger is dan in Europa.
De korte termijn stijging van de gasprijzen doet daar niets aan af, die versterken eerder het probleem in de $-sfeer. Het gevolg is, dat figuur 6 het beeld van een maand geleden bevestigt. De $-koers is op weg naar een structureel lager niveau t.o.v. de €. Maar de korte termijn trading-range is ook nog niet veranderd, die ligt tussen 0,87 en 0,90. Een van beide grenzen zal het moeten begeven, pas daarna kan men een keuze maken.
De prijs van een vat Brent-olie (fig. 7)
Heel even piekte de prijs van een vat Brent-olie boven de dalende lange termijn weerstandslijn die rond US$85 per vat ligt. Maar de uitbraak was slechts enkele uren beschoren. De koers zakte onmiddellijk weer tot onder dit niveau en zette daarmee een gevaarlijke candle neer, een Gravestone Doji. Het is een beweging waarvan opening, de low en het slot dicht bij elkaar liggen, terwijl de schaduw relatief hoog is (de High in de candle ligt dan relatief ver boven de opening en het slot). Aan het einde van een rally slaat deze candle de bull trend dood, vandaar de naam. Hij kondigt een omkeer in de trend aan. Als de olieprijzen maandag verder dalen, dan is hiermee het einde van de oplopende trend van de olieprijzen aangekondigd. Een terugkeer tot op de steun van ongeveer US$71 is dan een logische volgende stap.
Goud (fig. 8)
Het beeld in figuur 8 is het zoveelste voorbeeld van een markt, die zich eigenlijk nog geen raad weet met
de inval van de Russen in Oekraïne. De uitbraak omhoog rechts in de grafiek vond al plaats een week voordat de Russen het land binnenvielen. De inval zelf leidde tot de doorbraak door de weerstand van US$1.920 per troy ounce, maar deze uitbraak werd al de dag erna weer ongedaan gemaakt.
De laatste candle is zelfs een zeer negatieve candle (opnieuw een Gravestone Doji), als ten minste de koers maandag verder onderuitgaat. Er is dan zelfs mogelijk sprake van een valse uitbraak omhoog en dat soort marktvergissingen wil nog wel eens tot een snelle draai in omgekeerde richting leiden.
Logisch is dat overigens niet, want het nieuws dit weekeinde wees niet op een snel einde aan de campagne van de Russen. Het belangrijkste steunpunt in de koers is nu de oplopende trendlijn die rond US$1.840 per troy ounce ligt. De nog altijd te nemen weerstand is US$1.920 per troy ounce.
Daartussen is sprake van een soort niemandsland. Afwachten is dus nu de beste strategie. Overigens liet ook de prijs van zilver een uitbraak door een dalende trendlijn zien en ook hier werd de uitbraak al de volgende dag ongedaan gemaakt. Het beeld dat wij hier geschetst hebben is dus breder dan het goud alleen.
Beleggen en de Today’s VTA-methodiek
Vrijwel alle portefeuilles zitten momenteel met circa 20% of meer aan liquiditeiten, in de meeste portefeuilles is bovendien een goede positie in goud aanwezig en in de meest agressieve portefeuilles is zelfs een short-positie op de AEX Index ingebouwd via een Turbo Short met een stop op 817. Daarmee is de stormvlag gehesen, maar niet voor een extreme crash, doch voor een statistisch niet erg zeldzame correctie. En dat vertaalt zich in de resultaten in de portefeuilles van de cliënten die volgens de Today’s Modellen belegd worden.
Die zijn over een breed front veel beter dan de beursindices laten zien. Opvallend is vooral dat de meest defensieve portefeuilles het momenteel minder goed doen dan de wat meer offensief ingestelde portefeuilles. Maar daar is een duidelijk argument voor te vinden. Neutrale en defensieve portefeuilles worden gebouwd door een flink deel van het vermogen te beleggen in obligaties en kortlopende spaartegoeden. En in een omgeving waar de rente stijgt hebben vooral obligatieportefeuilles het moeilijk.
Het iShares Euro Aggregate Bond Fund, een index tracker of ETF die in een zeer brede gemiddelde portefeuille van Europese obligaties met een relatief goede kwaliteit belegt, heeft dit jaar een negatief rendement laten zien van -/- 4%. En dat in een omgeving waarin aandelenkoersen ook al soms stevige klappen krijgen. En dat is terug te vinden in de resultaten van onze pensioenportefeuilles (defensief profiel) en onze “Mix”-portefeuilles (neutraal profiel). Maar het uitgangspunt blijft overal zeer positief, want echte ongelukken zijn er niet geweest, met als gevolg in bijvoorbeeld de Europa Selector zelfs een positief resultaat voor de eerste twee maanden van dit jaar, netto na alle kosten voor het beheer gemeten over een heel kwartaal! Wij zijn dus eigenlijk erg tevreden over de stand van zaken en verwachten, als eenmaal de rust weerkeert op de financiële markten, dat de opgaande weg uit 2021 keurig hervat kan worden.
De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 4 april 2022.
Disclaimer
De auteur is medeverantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Today’s Group BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie conform bovenstaande ideeën belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Today’s Group BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand. De besproken effecten en strategieën vertegenwoordigen een hoog risico.